Wiarygodność badania parazytologicznego zależy nie tylko od zastosowanej metody, ale również od jakości pobranego materiału, momentu badania oraz wcześniejszego leczenia. Nieprawidłowości na etapie przed laboratoryjnym mogą prowadzić zarówno do niewykrycia obecnej inwazji, jak i do błędnej interpretacji struktur obecnych w próbce.
Prawidłowe pobranie próbki ma znaczenie
Do badania należy przekazać świeży kał, pobrany do czystego, szczelnego pojemnika, bez domieszki żwirku, ziemi, środków dezynfekcyjnych czy innych zanieczyszczeń środowiskowych. Ilość i sposób zabezpieczenia materiału powinny odpowiadać wymaganiom konkretnej metody.
Znaczenie ma również czas od pobrania próbki do badania. W materiale przechowywanym zbyt długo lub w nieodpowiednich warunkach niektóre formy pasożytów mogą ulegać uszkodzeniu i tracić cechy umożliwiające ich prawidłowe rozpoznanie. Dotyczy to szczególnie trofozoitów i larw.
Przy podejrzeniu zakażeń, w których istotna jest ocena żywych form, np. rzęsistków, szczególne znaczenie ma świeży kał biegunkowy i szybkie wykonanie rozmazu bezpośredniego.
Dlaczego warto badać materiał z kilku dni?
Jaja, cysty, oocysty i larwy niektórych pasożytów nie są wydalane w stałej liczbie. Nasilenie siewstwa może się zmieniać, a okresowo formy diagnostyczne mogą być niewykrywalne w pojedynczej próbce.
Badanie materiału pobranego w ciągu kilku kolejnych dni zwiększa szansę wykrycia inwazji, szczególnie przy niewielkiej intensywności zakażenia. W zależności od rodzaju badania można wykorzystać próbkę zbiorczą lub wykonać kilka oddzielnych badań – zgodnie z zaleceniami laboratorium.
Pojedynczy wynik ujemny, zwłaszcza przy utrzymujących się objawach klinicznych, nie zawsze pozwala więc na wykluczenie pasożytów.
Wcześniejsze odrobaczanie może wpływać na wynik
Podanie leku przeciwpasożytniczego przed pobraniem materiału może zmniejszyć liczbę pasożytów i intensywność wydalania ich form diagnostycznych. W konsekwencji badanie wykonane krótko po leczeniu może dać wynik ujemny mimo wcześniejszej obecności inwazji.
Jeżeli stan kliniczny pacjenta na to pozwala, materiał diagnostyczny najlepiej pobrać przed rozpoczęciem leczenia. W przypadku badania kontrolnego termin należy dostosować do gatunku pasożyta, zastosowanego preparatu, okresu prepatentnego oraz metody diagnostycznej. Okres prepatentny to czas od zarażenia do rozpoczęcia wydalania form diagnostycznych pasożyta, możliwych do wykrycia w badaniu.
Szczególnej ostrożności wymaga interpretacja PCR po niedawnym leczeniu, ponieważ metoda może wykrywać materiał genetyczny pasożyta także przez pewien czas po jego eliminacji.
Jak ograniczyć ryzyko wyniku fałszywie ujemnego?
Najczęstszymi przyczynami niewykrycia obecnej inwazji są niewielka liczba form diagnostycznych, okresowe siewstwo, badanie w okresie prepatentnym, wcześniejsze leczenie oraz niedopasowanie metody do podejrzewanego pasożyta.
Aby zwiększyć czułość diagnostyki, warto:
- badać próbki pobrane w różne dni,
- pobierać materiał przed rozpoczęciem leczenia, jeśli jest to możliwe,
- dobierać metodę do biologii podejrzewanego pasożyta,
- przy utrzymującym się podejrzeniu powtórzyć badanie lub zastosować metodę uzupełniającą.
Nie wszystkie pasożyty są równie dobrze wykrywane w rutynowej flotacji. Przykładowo larwy węgorków mogą ulegać uszkodzeniu podczas flotacji i wymagają metod larwoskopowych, natomiast w diagnostyce Tritrichomonas blagburni większą wartość mają świeży rozmaz bezpośredni i PCR. W przypadku Cryptosporidium spp. przydatne mogą być testy immunochromatograficzne lub badania molekularne.
Co może prowadzić do wyniku fałszywie dodatniego lub jego błędnej interpretacji?
Dobór metody jest równie ważny jak jakość próbki
Najlepszą strategią jest połączenie prawidłowo pobranego materiału z metodą odpowiadającą podejrzeniu klinicznemu. W przypadkach trudnych, przewlekłych lub przy ujemnym wyniku rutynowego badania mimo utrzymującego się podejrzenia warto rozszerzyć diagnostykę o testy antygenowe, badania larwoskopowe lub wieloparametrowy panel parazytologiczny PCR.
W przypadku wątpliwości zawsze istnieje możliwość konsultacji specjalistycznej w celu doboru odpowiedniej metody badania, właściwego materiału oraz terminu pobrania próbki.
