Co to jest autoszczepionka i w jakim celu się ją stosuje? 

Autoszczepionki są definiowane w artykule 3 dyrektywy 2001/82/EC jako: “produkty immunologiczne stosowane w weterynarii, wyprodukowane z patogenów lub ich immunogennych składników, które pochodzą od jednego zwierzęcia lub grupy zwierząt z tego samego stada”.  

Autoszczepionki stosuje się przede wszystkim w przypadku przewlekłych i trudnych do leczenia infekcji bakteryjnych, szczególnie gdy standardowa antybiotykoterapia jest nieskuteczna. W przypadku zwierząt towarzyszących najczęściej dotyczą one infekcji ucha, skóry czy dróg moczowych. Celem ich stosowania jest stymulacja układu odpornościowego pacjenta do skuteczniejszej walki z konkretnym patogenem, co może prowadzić do zmniejszenia nasilenia objawów i rzadszych nawrotów infekcji. W przypadku zdrowych zwierząt żyjących w stadzie – zabezpieczenie ich przed potencjalnym zakażeniem, które w tym stadzie występuje u innych osobników. 

Autoszczepionki są również zalecane, gdy nie ma dostępnej komercyjnej szczepionki, jest ona nieskuteczna lub gdy zawarte w niej szczepy wykazują zbyt niskie podobieństwo do wyizolowanego patogenu.

Należy rozważyć podanie autoszczepionki również wtedy, gdy zostały wyczerpane inne formy leczenia.    

Mechanizm działania autoszczepionki

Autoszczepionki mają dwa mechanizmy działania. W pierwszej fazie pobudzają układ odpornościowy pacjenta do walki z patogenem poprzez wzmacnianie fagocytozy. Fagocytoza to proces pochłaniania przez komórki układu odpornościowego bakterii lub fragmentów martwych komórek. Następnie komórki te przekazują “informację” o zagrożeniu i alarmują kolejne rodzaje komórek odpornościowych. W drugiej fazie zaalarmowany układ odpornościowy zaczyna produkować swoiste względem patogenu przeciwciała. Autoszczepionki można podawać na dwa sposoby, w zależności od rodzaju infekcji i oczekiwanej odpowiedzi immunologicznej:

  • autoszczepionka iniekcyjna – poza wzmacnianiem fagocytozy, odpowiedź układu odpornościowego będzie polegała głównie na jego aktywacji oraz na produkcji swoistych przeciwciał IgG w krwi (odpowiedź systemowa). Ten rodzaj autoszczepionki jest stosowany np. w infekcji skóry czy ucha.  
  • autoszczepionka doustna – poza wzmacnianiem fagocytozy, odpowiedź będzie bardziej skoncentrowana na śluzówkach pacjenta w postaci produkowanych swoistych przeciwciał klasy IgA (np. w jelitach). We krwi również pojawią się przeciwciała klasy IgG (odpowiedź systemowa). Ten rodzaj autoszczepionki jest stosowany głównie w przypadku infekcji układu pokarmowego.

Skład oraz zawartość opakowania

Autoszczepionka ma postać mętnej cieczy w białym lub lekko zabarwionym kolorze z łatwym do zawieszenia osadem. Szczepionki przechowywane są w szklanych fiolkach z hermetycznym zamknięciem. Każda fiolka zawiera etykietę z informacją na temat numeru dawki. Każde opakowanie zawiera ulotkę informacyjną.

Instrukcje dotyczące dawkowania i sposobu podania 

  • Przed użyciem autoszczepionki należy doprowadzić ją do temperatury pokojowej, czyli ok. 15-25 °C, a następnie energicznie wstrząsnąć celem zawieszenia osadu.  
  • W przypadku zwierząt towarzyszących: jedna fiolka = 1 dawka  
  • W przypadku zwierząt gospodarskich (stado): 1 fiolka = dawka dla maksymalnie 32 osobników w stadzie 
  • Dawki należy podawać kolejno według oznaczeń na etykiecie, z zachowaniem właściwych odstępów czasowych, za każdym razem w inne miejsce na ciele zwierzęcia.
  • Po podaniu autoszczepionki należy obserwować zwierzę pod kątem wystąpienia ewentualnych skutków ubocznych (zaczerwienienie, ból i obrzęk w miejscu podania).  
Gatunek docelowy Liczba dawek Objętość dawki Sposób podania Odstęp pomiędzy kolejnymi dawkami
Bydło 2 (zalecane) 3 ml Podskórnie lub domięśniowo 14 dni
Koń 3 1,5 ml Domięśniowo 7 dni
Królik 5 0,9 ml Podskórnie lub domięśniowo 7 dni
Myszoskoczek 2 0,2 ml Podskórnie 14 dni
Pies i kot 5 1,5 ml Podskórnie lub domięśniowo 7 dni
Szynszyla 2 1 ml Podskórnie 14 dni

   W niektórych przypadkach dawkowanie autoszczepionki może różnić się od zaleceń przedstawionych w tabeli (np. rodokokoza u koni).

  • W przypadku pomyłki w podaniu dawki należy podać kolejną dawkę zgodnie z harmonogramem, a brakujące dawki uzupełnić na końcu terapii
  • W przypadku ominięcia dawki – podać pominiętą dawkę i kontynuować podawanie według harmonogramu.  

Autoszczepionka Rhodococcus hoagii (dawniej R.equi) 

Zalecamy wykonanie preparatu u klaczy w końcowym okresie ciąży, ponieważ indukuje on swoistą odpowiedź immunologiczną matki i prowadzi do wytworzenia specyficznych przeciwciał, które następnie są przekazywane źrebiętom drogą siary. Zapewnia to bierną ochronę immunologiczną źrebiąt w najwcześniejszym okresie życia, gdy ich własny układ odpornościowy jest jeszcze niedojrzały.

Schemat szczepień:

  • Zawartość opakowania: 3 fiolki
  • Liczba dawek: 2–3 dawki autoszczepionki
  • Podanie: domięśniowo
  • Odstępy między dawkami: minimum 2–3 tygodnie
  • Rotacja z EHV-1/4: szczepienia autoszczepionką powinny być przeplatane ze
    szczepieniami przeciwko EHV-1/4, zgodnie z harmonogramem weterynaryjnym
  • Termin zakończenia cyklu: cały cykl autoszczepienia należy zakończyć najpóźniej przed 10. miesiącem ciąży.

Uwaga: Nowa usługa w cenniku – Bankowanie szczepów Rhodococcus sp.

Przeciwwskazania oraz środki ostrożności

+ Przeciwwskazania do zastosowania autoszczepionki:

  • Stosowanie immunosupresji (np. terapia interferonem, leki cytostatyczne, inhibitory kalcyneuryny, leki stosowane w alergicznym zapaleniu skóry itd.); 
  • Zakażenie wirusem nabytego niedoboru immunologicznego u kotów (FIV); 
  • Zabiegi operacyjne – stosować autoszczepionkę dopiero po wygojeniu ran pooperacyjnych; 
  • Stosowanie leków sterydowych – zaleca się odczekanie odpowiedniego czasu po zastosowaniu steroidów przed podaniem autoszczepionki: 
    • 24 godziny po krótko działających (hydrokortyzon, kortyzon), 
    • 48 godzin po średnio długo działających (prednizolon, metylprednizolon, triamcinolon),
    • 5 dni po długo działających (deksametazon, betametazon, parametazon). 

+ Autoszczepionka a inne szczepienia:

Nie zaleca się podawania podczas jednej wizyty autoszczepionki oraz szczepionek opartych o żywe mikroorganizmy.  

+ Autoszczepionka a antybiotykoterapia:

Stosowanie antybiotyków nie jest przeciwwskazaniem do zastosowania autoszczepionki. 

+ Autoszczepionka a choroby współistniejące:

U psów z wieloma chorobami współistniejącymi autoszczepionka może zostać podana o ile stan zwierzęcia jest stosunkowo dobry, a inne formy terapii nie odniosły skutku np. antybiotykoterapia. Autoszczepionki są bezpieczne u zdrowych zwierząt, ale brakuje takich danych u zwierząt z wieloma chorobami współistniejącymi. Co więcej, w przypadku chorób współistniejących, należy się również zapoznać się z listą leków stosowanych u danego zwierzęcia. Leki wpływające na układ odpornościowy, np. przeciwnowotworowe, czy sterydy będą obniżać efektywność autoszczepionki. 

+ Stosowanie autoszczepionki u samic w ciąży i w trakcie laktacji:

Autoszczepionki są uznawane za bezpieczne i brak jest przeciwwskazań do ich stosowania u samic w ciąży. Jednocześnie ze względu na brak badań w tym zakresie zaleca się stosowanie autoszczepionek z zachowaniem ostrożności, obserwację zwierzęcia i zgłaszanie wszelkich działań niepożądanych.    

+ Autoszczepionki a podeszły wiek zwierzęcia:

Zaawansowany wiek zwierzęcia nie jest przeciwwskazaniem do zastosowania autoszczepionki, ale może wpływać na jej skuteczność.  

+ Specjalne środki ostrożności dla osób podających weterynaryjny produkt leczniczy zwierzętom:

Po przypadkowej samoiniekcji należy niezwłocznie zwrócić się o pomoc lekarską oraz przedstawić lekarzowi ulotkę informacyjną lub opakowanie. 

Możliwe działania niepożądane

Autoszczepionki są zazwyczaj dobrze tolerowane przez zwierzęta. Preparat zawiera zabite mikroorganizmy i nie wywołuje choroby. Ze względu na aktywację układu odpornościowego możliwe jest wystąpienie umiarkowanej reakcji zapalnej i obrzęku w miejscu podania oraz do nieznacznego wzrostu temperatury ciała.

Wszystkie objawy zazwyczaj ustępują samoistnie w ciągu 72 godzin, w zależności od gatunku zwierzęcia i miejsca podania. Rzadko, może również dojść do krótkotrwałego pogorszenia stanu zwierzęcia. Takie objawy nie powinny niepokoić.

Reakcje mogą się jednak różnić w zależności od indywidualnych cech danego zwierzęcia. Uwagi wymaga pojawienie się następujących objawów: utrzymująca się gorączka, problemy z oddychaniem, ogólnoustrojowy obrzęk, brak apetytu, ogólnoustrojowy świąd lub wysypka.

Zgłaszanie zdarzeń niepożądanych

Zgłaszanie zdarzeń niepożądanych jest istotne, ponieważ umożliwia ciągłe monitorowanie bezpieczeństwa stosowania weterynaryjnego autoszczepionki.

Prosimy o zgłaszanie występujących działań niepożądanych pod adresem email: mikrobiologia@vetlab.pl.

Jak przechowywać autoszczepionkę

Autoszczepionkę należy przechowywać w miejscu niewidocznym i niedostępnym dla dzieci. Autoszczepionki po otrzymaniu należy przechowywać w lodówce (2-8˚C). Nie należy ich zamrażać! Przypadkowe zamrożenie może powodować utratę aktywności szczepionki. Otwartą butelkę należy jednorazowo wykorzystać a ewentualne pozostałości zutylizować. Nie używać, po upływie terminu ważności podanego na etykiecie.  

Diagnostyka mikrobiologiczna przed wykonaniem autoszczepionki

Pobranie materiału biologicznego 

Materiał do badania mikrobiologicznego należy pobrać na wczesnym etapie choroby, najlepiej przed rozpoczęciem antybiotykoterapii. Pobrany materiał powinien być jak najszybciej przetransportowany do laboratorium. W przypadku bakterii o wysokich wymaganiach odżywczych, wymazy powinny być przetransportowane do laboratorium i posiane przed upływem 24 h. Pobieranie materiału na podłoże transportowe pozwala wydłużyć prawidłową żywotność mikroorganizmów do 48 h godzin.  

  • mocz 

Mocz należy pobrać metodą cystocentezy (jeżeli nie ma przeciwskazań) i dostarczyć w jałowym, plastikowym pojemniku, do 4 godzin od pobrania. Jeżeli jest to niemożliwe, materiał do czasu transportu należy przechowywać w lodówce (maksymalnie do 24 godz.). Czas ten można wydłużyć pobierając materiał do specjalnych probówek ze stabilizatorem (kwas borny do 48 godz.) lub na podłoże transportowe Uricult/Uromedium

  • kał / wymaz z końcowego odcinka przewodu pokarmowego

Badanie kału należy wykonać przed wprowadzeniem antybiotykoterapii, najlepiej we wczesnym etapie biegunki, kiedy liczba patogenów jest najwyższa. Do analizy należy pobrać wyłącznie świeży kał z domieszką śluzu lub krwi, jeśli są obecne (zaznaczyć na zleceniu obecność nietypowych składników w kale). Próbkę należy pobrać rano i dostarczyć ją w jałowym pojemniku tego samego dnia. Jeżeli transport materiału do laboratorium jest zbyt długi, wymaz pobrany z trzech różnych miejsc z tej samej próbki kału należy umieścić w podłożu transportowym z węglem i przechowywać w lodówce.  

  • wymaz z rany 

Wymaz z rany pobiera się po płukaniu oraz wstępnym oczyszczeniu. Wartość diagnostyczną posiadają głównie głębokie wymazy. Wykonywanie wymazów powierzchniowych nie jest zalecane, ponieważ organizmy hodowane z powierzchni zazwyczaj stanowią kontaminację i tylko wyjątkowo są odpowiedzialne za infekcję rany.  

  • wymaz ze zmian skórnych 

Skórę przed pobraniem wymazu należy ogolić i oczyścić jałowym roztworem soli fizjologicznej. Przy suchych zmianach oraz w przypadku zmian na błonach śluzowych, wymaz należy zwilżyć jałowym roztworem fizjologicznym. 

  • wymazy z ropni 

W przypadku ropni, skórę należy przemyć alkoholem i pozostawić do wyschnięcia, następnie nakłuć ropień, odrzucić pierwszą porcję ropy, a następną pobrać jałową wymazówką lub strzykawką treść z dna ropnia i umieścić materiał w jałowym pojemniku z czego część materiału przenieść na podłoże transportowe z węglem. W diagnostyce materiału zawierającego treść ropną należy zawsze jednocześnie wykonać badania w kierunku bakterii tlenowych oraz beztlenowych. 

  • wymaz z kanału słuchowego 

Wymaz z kanału słuchowego powinien być pobrany z dna przewodu słuchowego, po uprzednim usunięciu zalegających wydzielin, ropy, a w szczególności woskowiny, która pełni rolę ochronną posiadając właściwości hamujące wzrost grzybów i bakterii. W przypadku pobrania wymazów z lewego i prawego kanału słuchowego, każda próbka powinna być odpowiednio opisana. Każdy wymaz posiewamy oddzielnie, co jest istotne dla prawidłowej interpretacji wyniku oraz wdrożenia ewentualnego leczenia. Nie należy pobierać tą samą wymazówką jednocześnie wymazu z lewego i prawego kanału słuchowego. 

Badanie mikrobiologiczne 

Badanie mikrobiologiczne jest kluczowym etapem, który pozwala na identyfikację patogenu odpowiedzialnego za infekcję. Po dostarczeniu próbki zostaje wykonany posiew w kierunku bakterii tlenowych lub / oraz grzybów drożdżopodobnych. Wynik zostaje przesłany do zlecającego. Wyhodowane szczepy przechowywane są przez Vetlab maksymalnie do 3 dni od wydania wyniku, dlatego o chęci wykonania autoszczepionki należy poinformować laboratorium przed upływem tego czasu (jeżeli taka informacja nie została umieszczona na skierowaniu). 

Wybór szczepu do autoszczepionki 

Wytypowanie szczepu odpowiedzialnego za infekcję, jest jednym z najważniejszych etapów przygotowania autoszczepionki. Preferowany jest homogenny wzrost drobnoustroju. Ze względu na to, że infekcje mieszane są rzadkie, to przy wzroście więcej niż dwóch gatunków bakterii zaleca się powtórzenie badania mikrobiologicznego.

Części ciała zwierząt jak np. jama ustna, skóra czy nos nie są sterylne i posiadają swój własny mikrobiom. Dlatego izolacja bakterii o niskim potencjale do wywołania infekcji, jak np. Staphylococcus koagulazoujemny, nie jest zaleceniem do wykonania preparatu. 

W przypadku autoszczepionki dedykowanej zwierzętom towarzyszącym dopuszczamy maksymalnie dwa różne szczepy bakteryjnie w jednym preparacie. Autoszczepionka dedykowana mastitis wykonywana dla całego stada zawierać może do 3 szczepów.

Nie wykonujemy natomiast autoszczepionki z bakterii beztlenowych oraz wolnorosnących jak np. z rodzaju Nocardia czy Actinomyces. 

Ankieta

Po upływie dwóch miesięcy od zamówienia preparatu, poprzez panel klienta, zostanie do Państwa wysłana ankieta na temat skuteczności preparatu oraz ewentualnych skutków ubocznych, które mogły wystąpić po jego podaniu. Będziemy wdzięczni za poświęcenie czasu na wypełnienie ankiety, co pomoże nam w dalszym doskonaleniu naszych produktów.