Badanie histopatologiczne skóry jest istotnym narzędziem diagnostycznym w dermatologii weterynaryjnej. Jego wartość diagnostyczna zależy jednak w dużej mierze od prawidłowego doboru zmian, techniki pobrania oraz jakości przekazanych informacji klinicznych.
Poniżej przedstawiamy kluczowe zalecenia, które pozwalają zwiększyć szansę uzyskania wartościowego wyniku.
Czynniki, które należy uwzględnić przed pobraniem biopsji
- Leczenie przed biopsją:
- glikokortykosteroidy doustne i leki immunomodulujące: jeśli stan pacjenta na to pozwala zaleca się odstawić na 2–3 tygodnie
- długodziałające sterydy iniekcyjne: zaleca się odstawić na 6 – 8 tygodni
- jeśli odstawienie leków nie jest możliwe: ważne aby uwzględnić tę informację w skierowaniu
- Infekcje wtórne:
- zakażenia bakteryjne lub grzybicze mogą maskować histopatologiczne cechy choroby podstawowej
- zaleca się ich wcześniejsze leczenie
- w przeciwnym razie może być konieczne powtórzenie biopsji
- Liczba i różnorodność wycinków:
- zaleca się pobranie minimum 3 – 4 wycinków
- zmiany powinny reprezentować różne stadia choroby (wczesne, rozwinięte, przewlekłe)
- jeden wycinek rzadko jest wystarczający diagnostycznie
- Informacje kliniczne
Do badania zaleca się dołączyć:- dokładny opis zmian (lokalizacja, wygląd, czas trwania, progresja)
- dane pacjenta (gatunek, rasa, wiek)
- historię leczenia (szczególnie sterydy!)
- listę rozpoznań różnicowych
- oznaczenie miejsc pobrania biopsji
Brak danych klinicznych istotnie obniża wartość diagnostyczną badania.
- Dokumentacja fotograficzna:
- zdjęcia zmian skórnych znacząco wspierają interpretację wyniku
Wybór zmian i technika biopsji
Wybór zmian:
- preferowane są zmiany pierwotne, takie jak:
- plamki, grudki, krosty, pęcherzyki, pęcherze, płytki, bąble pokrzywkowe, guzki, guzy
- zmiany wtórne (np. strupy, nadżerki, owrzodzenia): ich biopsję warto załączyć razem ze zmianami pierwotnymi lub jeżeli zmiany pierwotne są nieobecne
- przed wykonaniem biopsji pomocna jest wiedza na temat patogenezy najczęstszych chorób skóry, charakter ich zmian klinicznych oraz uwzględnienie rozpoznań różnicowych
- należy unikać: zmian przewlekłych, silnie zmienionych wtórnie, obszarów uszkodzonych przez samouszkodzenia
- w przypadku nietypowej lokalizacji: pobrać materiał zarówno z miejsc typowych, jak i nietypowych
Jak prawidłowo pobrać biopsję skóry
- Narzędzia i wielkość wycinka:
- standardowo: trepan biopsyjny o średnicy 6 – 8 mm
- trepan 4 mm: próbki z lokalizacji wrażliwych lub ciężkie do zszycia (np. powieki, małżowina uszna, opuszki palcowe)
- Umiejscowienie zmiany:
- zmiana powinna znajdować się w centrum wycinka
- nadmiar zdrowej skóry może utrudnić diagnostykę
- Przygotowanie skóry:
- nie należy rutynowo dezynfekować ani szorować miejsca biopsji
- strupy i łuski powinny pozostać nienaruszone, a jeśli ulegną oddzieleniu, należy je przesłać do badania histopatologicznego (szczególnie przy podejrzeniu pęcherzycy liściastej)
- w razie potrzeby:
- delikatnie przyciąć włosy nożyczkami (zaleca się zachować ostrożność, aby nie usunąć powierzchownej keratyny)
- ewentualnie przemyć wodą lub punktowo alkoholem 70% (bez szorowania)
- Znieczulenie:
- aby uniknąć artefaktów tkankowych nie należy wstrzykiwać środka znieczulającego bezpośrednio do tkanki przeznaczonej do badania
- Technika pobierania – Trepanobiopsja:
- zmiany pierwotne, gdy istnieje możliwość pobrania zmiany w całości
- zmiany pierwotne powinny znajdować się w centrum wycinka pobranego trepanem; nie należy pobierać zbyt dużej ilości zdrowej tkanki, gdyż może to utrudnić odpowiednie uchwycenie zmian w preparacie
- trepan wprowadzać ruchem rotacyjnym w jednym kierunku
- należy zachować szczególną ostrożność podczas manipulowania materiałem; nie zaleca się stosować elektrokoagulacji ani lasera
- w przypadku chorób powodujących łysienie należy pobrać co najmniej 3 próbki; dwie próbki powinny pochodzić z najbardziej łysiejącego obszaru, a jedna z okolicy owłosionej prawidłowo. Biopsje pobierane z granicy skóry łysiejącej i prawidłowo owłosionej nie są zalecane i należy ich unikać.
- Alternatywne techniki:
- biopsja klinowa:
- podskórne zmiany guzkowe
- zmiany głębokie i owrzodzone
- zmiany depigmentacyjne
- brzegi małżowin usznych, opuszki palcowe
- biopsja wycinkowa:
- jeśli występuje potrzeba pobrania większej ilości materiału
- zmiany, które łatwo uszkodzić przy trepanobiopsji: pęcherzyki, pęcherze, krosty
- podejrzeniu zapalenia tkanki podskórnej
- należy ukierunkować wycięcie eliptyczne zgodnie z kierunkiem wzrostu włosa, aby umożliwić ocenę mieszków włosowych w przekroju podłużnym.
- biopsja klinowa:
- Utrwalanie materiału:
- próbki należy umieścić niezwłocznie w 10% buforowanej formalinie
- zapobiega to autolizie i pogorszeniu jakości preparatu
- aby zapobiec artefaktom związanym z przemrożeniem próbek podczas wysyłki w niskich temperaturach, należy pozostawić próbki w formalinie na 12 godzin przed wysyłką lub dodać 95% alkohol etylowy w ilości stanowiącej 10% objętości utrwalacza
Podsumowanie
Aby uzyskać jak najwięcej wartościowych informacji z biopsji, zaleca się:
- przestrzeganie okresów odstawienia leków wpływających na obraz histopatologiczny,
- właściwy dobór i pobranie zmian skórnych w różnych stadiach rozwoju,
- dołączenie pełnej historii klinicznej oraz listy rozpoznań różnicowych.
Współpraca i komunikacja między lekarzem klinicystą a dermatopatologiem mają kluczowe znaczenie dla prawidłowej interpretacji wyników. Należy pamiętać, że biopsja skóry, podobnie jak inne testy diagnostyczne, może nie zawsze pozwolić na jednoznaczne rozpoznanie, ale informacje uzyskane dzięki niej często umożliwiają wskazanie najbardziej odpowiednich kierunków leczenia lub dalszych badań diagnostycznych.
Materiał został opracowany przez lek. wet. Martynę Nosalik-Nowak w oparciu o artykuł “Skin biopsy guidelines: tips and advice from veterinary pathologists to practitioners”, autorstwa William F. Craft, Rosanna Marsella i Aline Rodrigues-Hoffmann (Journal of the American Veterinary Medical Association, 2023), z własną redakcją i adaptacją do praktyki weterynaryjnej.
