Młode zwierzęta są szczególnie podatne na inwazje pasożytnicze. Niedojrzały układ odpornościowy, częsty kontakt z matką i rodzeństwem oraz przebywanie w większych skupiskach sprzyjają transmisji. U szczeniąt i kociąt inwazje pasożytnicze mogą mieć cięższy przebieg niż u dorosłych zwierząt i w większym stopniu wpływać na stan ogólny oraz prawidłowy rozwój.
Jakie pasożyty wykrywamy najczęściej?
U młodych psów i kotów najczęściej wykrywa się inwazje nicieni oraz pierwotniaków:
- nicienie – glisty Toxocara spp. i Toxascaris leonina oraz tęgoryjce Ancylostoma
spp. i Uncinaria stenocephala, - pierwotniaki – Giardia duodenalis, Cryptosporidium spp., Cystoisospora spp.
oraz Tritrichomonas blagburni.
Częste są również inwazje mieszane, dlatego wykrycie jednego pasożyta nie wyklucza obecności innych.
Do zarażenia może dochodzić różnymi drogami, zależnie od gatunku pasożyta – m.in. przez kontakt ze skażonym kałem i środowiskiem oraz od matki – w przypadku części nicieni już przez łożysko lub z mlekiem. Szczególne znaczenie ma więc higiena w hodowlach, schroniskach i domach wielozwierzęcych: regularne usuwanie kału, utrzymywanie czystości legowisk, kojców i kuwet oraz ograniczanie zanieczyszczenia środowiska formami inwazyjnymi pasożytów.
Wpływ inwazji na rozwój i odporność
Znaczenie kliniczne inwazji zależy od gatunku pasożyta, intensywności zakażenia, wieku
oraz ogólnego stanu pacjenta.
U młodych zwierząt pasożyty mogą prowadzić do:
- zahamowania przyrostów masy ciała,
- pogorszenia kondycji i jakości sierści,
- zaburzeń trawienia i wchłaniania,
- niedokrwistości, szczególnie przy inwazjach pasożytów krwiopijnych,
- odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych w przebiegu biegunki,
- osłabienia i gorszej tolerancji innych chorób.
Przewlekła lub intensywna inwazja może dodatkowo obciążać niedojrzały układ odpornościowy, zaburzać prawidłowy rozwój oraz prowadzić do powikłań, dlatego u młodych pacjentów szczególnie ważne są szybkie rozpoznanie i skuteczna terapia.
Objawy alarmowe
Diagnostykę parazytologiczną warto szczególnie rozważyć w przypadku:
- przewlekłej, nawracającej lub intensywnej biegunki,
- obecności śluzu lub krwi w kale,
- wymiotów,
- powiększonego obrysu brzucha,
- słabych przyrostów masy ciała lub chudnięcia,
- bladych błon śluzowych,
- apatii i osłabienia,
- widocznych pasożytów lub ich członów w kale,
- nieskuteczności dotychczasowego leczenia objawowego.
U bardzo młodych pacjentów biegunka i wymioty mogą szybko prowadzić do odwodnienia, dlatego ich nasilenie zawsze powinno być oceniane w kontekście stanu ogólnego zwierzęcia.
Diagnostyka
Podstawą pozostaje badanie parazytologiczne kału, jednak jego zakres warto dopasować do podejrzewanej inwazji.
W zależności od sytuacji klinicznej przydatne mogą być:
- badanie flotacyjne,
- testy antygenowe,
- rozmaz bezpośredni świeżego kału biegunkowego,
- badania PCR, szczególnie w diagnostyce inwazji pierwotniaczych,
- metody larwoskopowe w przypadku podejrzenia pasożytów wydalających larwy.
Należy pamiętać, że pojedynczy wynik ujemny nie zawsze wyklucza inwazję. Nasilenie siewstwa może być zmienne, a formy diagnostyczne niektórych pasożytów bywają okresowo niewykrywalne. Znaczenie ma również okres prepatentny – badanie wykonane zbyt wcześnie może dać wynik ujemny mimo obecności pasożyta.
Po co badać kał, skoro szczenięta i kocięta odrobacza się profilaktycznie?
Profilaktyczne odrobaczanie młodych zwierząt jest ukierunkowane przede wszystkim na helminty, zwłaszcza Toxocara spp., które mogą powodować istotne objawy jeszcze przed rozpoczęciem wydalania jaj z kałem. Nie obejmuje jednak wszystkich pasożytów – pierwotniaki, takie jak Giardia duodenalis, Cystoisospora spp., Cryptosporidium spp. czy Tritrichomonas blagburni, wymagają innych substancji czynnych lub odmiennych schematów leczenia.
Odpowiednio dobrane badanie kału pozwala rozpoznać konkretną inwazję i dobrać właściwe postępowanie. W przypadkach wymagających szerszej i bardziej czułej diagnostyki, szczególnie przy podejrzeniu inwazji pierwotniaczych, wartościowym uzupełnieniem jest wieloparametrowy panel parazytologiczny PCR, umożliwiający jednoczesne wykrycie kilku potencjalnych patogenów.
Kontrola skuteczności leczenia
Kontrola po leczeniu powinna być dostosowana do wykrytego pasożyta, zastosowanego preparatu i stanu klinicznego pacjenta. Należy uwzględnić ustępowanie objawów, poprawę kondycji i przyrostów masy ciała oraz wynik odpowiednio zaplanowanego badania kontrolnego.
W celu potwierdzenia eliminacji pasożyta badanie kału zwykle wykonuje się około 2 tygodni po zakończeniu leczenia, a w razie potrzeby powtarza. Jeśli celem jest ocena skuteczności terapii, kontrolę należy zaplanować przed upływem okresu prepatentnego inwazji / zarażenia danym pasożytem, pozostawiając jednocześnie czas na wydalenie martwych form – np. w przypadku Giardia duodenalis po 3–5 dniach od zakończenia leczenia.
Termin i metodę kontroli należy dobierać indywidualnie. Szczególnej ostrożności wymaga PCR, ponieważ po skutecznym leczeniu może nadal wykrywać materiał genetyczny pasożyta.
U szczeniąt i kociąt diagnostyka parazytologiczna powinna być elementem szerszej opieki profilaktycznej. Ze względu na możliwość zarażenia od matki, innych zwierząt i ze środowiska, badania i odrobaczanie młodych osobników warto synchronizować z profilaktyką pozostałych zwierząt w domu, z jednoczesnym zachowaniem odpowiednich zasad higieny i bioasekuracji. Regularne badania, właściwie dobrane leczenie i kontrola jego skuteczności pomagają ograniczyć wpływ pasożytów na rozwój młodego zwierzęcia oraz ryzyko transmisji.
W przypadku wątpliwości zawsze istnieje możliwość konsultacji specjalistycznej w celu doboru odpowiedniej metody badania oraz właściwego terminu kontroli po leczeniu.
