Ocena wątroby u psa lub kota często zaczyna się od badań laboratoryjnych. Wśród oznaczanych parametrów najczęściej znajdziemy: ALT, AST, ALP, GGT i GLDH. Każdy z nich dostarcza innych informacji, dlatego wzrost ich aktywności należy interpretować w korelacji z pozostałymi parametrami oraz ze stanem klinicznym pacjenta. Warto również pamiętać, że aktywność enzymów wątrobowych nie jest jednoznaczna z funkcją wątroby. Ich wzrost może wskazywać na uszkodzenie komórek wątroby lub zaburzenia związane z odpływem żółci, ale sam w sobie nie określa przyczyny problemu.
ALT – czuły, ale nieswoisty wskaźnik uszkodzenia hepatocytów
ALT (aminotransferaza alaninowa)
Wzrost jej aktywności jest związany z uszkodzeniem cytoplazmy hepatocytów. To oznacza, że jej wzrost następuje już po uszkodzeniu błony hepatocytu, niekoniecznie jest to związane ze śmiercią komórki.
Potencjalne problemy diagnostyczne:
- Odnotowana w surowicy hemoliza może mieć wpływ na oznaczenie.
- Może ulegać bardzo dynamicznym zmianom, ponieważ jej okres półtrwania jest krótki (u kotów mniej niż 24h, u psów 24-48 h).
- Należy mieć na uwadze, że większość zastosowanych leków może powodować wzrost aktywności ALT, dlatego warto powtórzyć oznaczenie po 2-4 tygodniach od ich odstawienia.
- W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić uszkodzenia komórek mięśniowych, dlatego równocześnie warto jest zlecić CK.
AST – wątroba i mięśnie
AST (aminotransferaza asparaginianowa)
Jest mniej swoista dla wątroby niż ALT, ale jej wzrost pojawia się wcześniej. Jest zlokalizowana zarówno w cytoplazmie jak i mitochondriach hepatocytów, może zatem świadczyć o silniejszym uszkodzeniu komórek. Jej wzrost może towarzyszyć m.in.: pierwotnym i wtórnym hepatopatiom oraz miopatiom (w diagnostyce różnicowej warto oznaczyć CK).
Potencjalne problemy diagnostyczne:
- Odnotowana w surowicy hemoliza może mieć wpływ na oznaczenie.
- Metronidazol, przy krótkotrwałym stosowaniu, może prowadzić do obniżenia aktywności (nie ma to znaczenia klinicznego).
- Należy mieć na uwadze, że większość zastosowanych leków może powodować wzrost jej aktywności, dlatego warto powtórzyć oznaczenie po 2-4 tygodniach od ich odstawienia.
- Może ulegać bardzo dynamicznym zmianom, ponieważ jej okres półtrwania u psów trwa mniej niż jeden dzień, a u kotów tylko kilka godzin.
ALP – wątroba, kości, jelita
ALP (fosfataza alkaliczna)
Występuje w błonie komórkowej komórek, a wzrost jej aktywności może być spowodowany m. in. przez cholestazę, hormony i leki. W chorobach cholestatycznych rośnie szybciej niż bilirubina. U dorosłych zwierząt może rosnąć w stanach związanych z przebudową kości (martwice, nowotwory, urazy, nadczynność przytarczyc). Typowy dla kotów jest wzrost jej aktywności towarzyszący lipidozie wątroby.
Potencjalne problemy diagnostyczne:
- Leki przeciwdrgawkowe i glikokortykosteroidy mogą powodować wzrost jej wartości.
- Nie nadaje się do pobierania na EDTA, ani cytrynian.
- U psów ras husky syberyjski i terier szkocki notuje się bezobjawową, rodzinną hiperfosfatazemię.
- Znajduje się także w nabłonku jelitowym, kanalików nerkowych, gruczołowach sutkowych i kościach.
- U młodych zwierząt, w okresie wzrostu, notuje się wyższą aktywność ALP ze względu na aktywność osteoblastów.
GGT – czuły wskaźnik cholestazy
GGT (γ – glutamylotransferaza)
Jest to enzym, który lokalizuje się w błonach komórek wątroby i dróg żółciowych. Jest bardziej czuły niż ALP w wykrywaniu cholestazy zarówno u psów, jak i u kotów.
Potencjalne problemy diagnostyczne:
- Barbiturany i glikokortykosteroidy mogą powodować wzrost wartości.
GLDH wysoce swoisty wskaźnik choroby zastoinowej wątroby
GLDH (Dehydrogenaza glutaminianowa)
Jest bardzo wysoko swoistym wskaźnikiem uszkodzenia wątroby. Często jako jedyna rośnie przy chorobie zastoinowej, ponieważ ma zwiększoną aktywność w hepatocytach wokół żyły centralnej.
Problemy diagnostyczne:
- Lipemia wpływa na wynik.
- ↑ przy stosowaniu leków przeciwdrgawkowych
Co może oznaczać zestawienie wyników?
Interpretacja kilku enzymów jednocześnie pozwala spojrzeć na problem szerzej.
Możliwe przykładowe odchylenia u dorosłych zwierząt:
ALT ↑ i AST ↑
Aktywne zapalenie wątroby, zapalenie wątroby i dróg żółciowych, choroba spichrzeniowa miedzi, niedokrwistości hemolityczne, choroby przewodu pokarmowego i urazy, uszkodzenia komórek mięśniowych i miopatie (w diagnostyce różnicowej warto wykonać oznaczenia CK).
ALP ↑
Może mieć zarówno przyczyny wątrobowe, jak i pozawątrobowe, dlatego wymaga odniesienia do innych wyników i informacji o pacjencie.
GLDH ↑
Choroba zastoinowa wątroby
ALP ↑ + GGT ↑
Taki układ może wspierać podejrzenie cholestazy lub procesu dotyczącego dróg żółciowych.
ALP ↑ + GGT w zakresie referencyjnym
choroby kości
GGT ↑
Warto sprawdzić inne parametry takie jak: glukoza, fruktozamina, hormony tarczycy, kortyzol, ponieważ jego wzrost może mieć przyczyny pozawątrobowe.
ALT ↑ AST ↑ GLDH↑
oznaka masowego uszkodzenia komórek wątroby
Możliwe przykładowe odchylenia u szczeniąt i kociąt:
ALT ↑
do 2 tygodnia życia
ALP ↑
w okresie intensywnego wzrostu
AST ↑
do 2 tygodnia życia
GGT ↑
do 2 tygodnia życia
GLDH ↑
po pobraniu siary
Nie należy traktować tych zależności jak gotowego schematu diagnostycznego. Znaczenie mają m.in. gatunek, stopień i dynamika zmian, stosowane leki, objawy kliniczne oraz pozostałe wyniki badań.
Enzymy wątrobowe to nie wszystko.
Wzrost aktywności enzymów nie musi oznaczać upośledzenia funkcji wątroby. Enzymy są przede wszystkim markerami uszkodzenia komórek lub procesów związanych z odpływem żółci. W szerszej ocenie pacjenta wykorzystuje się również inne parametry. Zależnie od obrazu klinicznego oraz obserwowanych objawów mogą to być m.in. bilirubina, albuminy, cholesterol czy kwasy żółciowe. W uzasadnionych przypadkach, zwłaszcza przy obserwowanym przewlekłym wzroście, diagnostykę powinny uzupełnić badania obrazowe oraz biopsja wątroby. Pojedynczy wynik poza zakresem referencyjnym nie powinien być natomiast interpretowany w oderwaniu od pozostałych informacji o pacjencie.
