Do podstawowych parametrów nerkowych oznaczanych rutynowo w surowicy krwi należą kreatynina i mocznik. Wzrost ich stężenia wskazuje na obniżenie tempa filtracji kłębuszkowej (GFR). Należy jednak pamiętać, że zmiany tych parametrów nie zawsze wynikają z pierwotnej choroby nerek – mogą również towarzyszyć zaburzeniom pozanerkowym.
Kreatynina
Kreatynina jest produktem przemiany materii, powstającym głównie w mięśniach. Jest wydalana niemal wyłącznie przez nerki, a jej stężenie we krwi jest odwrotnie proporcjonalne do wielkości przesączania kłębuszkowego. Stężenie kreatyniny nie jest czułym wskaźnikiem wczesnego upośledzenia funkcji nerek. Wyraźny wzrost jej poziomu, wskazujący na azotemię, może pojawić się dopiero po znacznym obniżeniu tempa filtracji kłębuszkowej (utracie około 3/4 czynnych nefronów obu nerek). Czułość oznaczenia kreatyniny można zwiększyć poprzez wykonywanie regularnych badań u pacjenta i ocenę zmian jej stężenia w czasie. Przykładowo, wzrost stężenia kreatyniny z 0,6 do 1,2 mg/dl na przestrzeni kilku lat, przy braku odwodnienia, zwiększenia masy mięśniowej i innych przyczyn pozanerkowych, może wskazywać na obniżenie GFR o około 50%.
Mocznik
Mocznik jest produktem metabolizmu azotu pochodzącego głównie z aminokwasów syntetyzowanych w wątrobie. Wydalany jest przez nerki- kłębuszki filtrują go bez ograniczeń, a kanaliki pasywnie resorbują. Mocznik ma więcej zmiennych pozanerkowych niż kreatynina. Resorpcja kanalikowa zwiększa się, gdy przepływ krwi przez nerki i ilość przesączu kłębuszkowego ulegają zmniejszeniu np. w przebiegu odwodnienia lub obniżenia pojemności minutowej serca. Zmniejszenie resorpcji może występować natomiast przy zwiększonej produkcji moczu. Nieproporcjonalny wzrost stężenia mocznika w stosunku do kreatyniny może być związany z dietą o wysokiej zawartości białka, krwawieniem z górnego odcinka przewodu pokarmowego oraz zwiększoną resorpcją zwrotną mocznika w kanalikach nerkowych, występującą m.in. w azotemii przednerkowej. Obniżone stężenie mocznika może występować w przypadku upośledzonej czynności wątroby, zespolenia wrotno-obocznego oraz diety o niskiej zawartości białka.
SDMA
SDMA to zmetylowana forma aminokwasu – argininy. Podobnie jak kreatynina, SDMA jest markerem filtracji kłębuszkowej, jednak jej poziom nie zależy od masy mięśniowej. Parametr ten jest biomarkerem czulszym niż stężenie kreatyniny wykrywającym wczesne stadia przewlekłej choroby nerek. Rada IRIS (International Renal Interest Society) zaleca stosowanie oznaczeń stężenia kreatyniny lub SDMA (najlepiej obu parametrów jednocześnie) w celu określenia stadium przewlekłej choroby nerek (PChN) u pacjentów w stanie stabilnym. Jednoczesna ocena stężenia kreatyniny i SDMA poprawi dokładność szacowania wskaźnika filtracji kłębuszkowej (GFR).
Cystatyna C
Cystatyna C jest inhibitorem proteaz cysteinowych, wytwarzanym przez wszystkie komórki organizmu posiadające jądro. Jest ona swobodnie filtrowana w kłębuszkach nerkowych, a następnie ulega resorpcji i całkowitemu rozkładowi. Jej stężenie we krwi wykazuje ujemną korelację z wartością GFR. Na poziom cystatyny C w minimalnym stopniu wpływały wiek, płeć czy masa mięśniowa. Parametr ten może być pomocny we wczesnej diagnostyce ostrego uszkodzenia nerek u psów.
FGF-23
FGF-23 (czynnik wzrostu fibroblastów 23) jest hormonem produkowanym przez osteocyty i osteoblasty odpowiedzialnym za utrzymanie homeostazy wapniowo-fosforanowej. Pobudza wydalanie fosforu w kanalikach bliższych nerek oraz hamuje aktywację witaminy D. Badanie to jest szczególnie przydatne u kotów będących w 1 i 2 stadium PChN ponieważ wskazuje na zaburzenia w metabolizmie fosforanów zanim we krwi pojawi się hiperfosfatemia.
Stosunek białko/kreatynina w moczu (UPC)
Stosunek białko/kreatynina w moczu (UPC) jest to badanie służące do ilościowej oceny białkomoczu, szczególnie przydatne w diagnostyce chorób kłębuszków nerkowych, w tym kłębuszkowego zapalenia nerek. U psów wartość UPC > 0,5 a u kotów > 0,4 wskazuje na białkomocz wymagający dalszej diagnostyki i oceny wskazań do leczenia. Interpretację wyniku należy zawsze przeprowadzać w odniesieniu do pełnego badania moczu. Obecność krwiomoczu lub ropomoczu może wskazywać na pozakłębuszkowe źródło białkomoczu. W przypadku stwierdzenia zmian zapalnych w układzie moczowym badanie UPC należy powtórzyć po skutecznym leczeniu stanu zapalnego
W ustaleniu pochodzenia białka w moczu pomocna może być elektroforeza białek moczu. Badanie to pozwala określić rodzaj i udział poszczególnych frakcji białkowych, co może dostarczyć dodatkowych informacji na temat lokalizacji i potencjalnej przyczyny białkomoczu.
Każdy z omawianych parametrów ma swoje zalety i ograniczenia dlatego kluczowe jest aby interpretować je łącznie i dobierać w zależności od podejrzenia oraz stanu klinicznego pacjenta
